BARTIN’IN ŞİRİN BELDESİ KOZCAĞIZ

Nihat YASA

      Kozcağız;Merkez Mahallesi,Demirci Ahmetler  Mahallesi ve Değirmenci Mahallesi olmak üzere üç mahalle ve kırk köyden oluşan Bartın iline bağlı bir belde merkezidir.1946 yılında bir  Bucak merkezi haline getirilen Kozcağız’da 1967 yılında da Belediye Teşkilatı kurulmuştur.

      Osmanlı döneminde 1811 yılında bağımsız sancak merkezi haline getirilen Safranbolu’ya(Viranşehir Sancağının merkezidir) bağlı Geçenos adında bir kaza merkezi olan Kozcağız ;sonraki dönemlerde Bartın’a bağlı bir köy ve daha sonra da bir bucak merkezi haline getirildiği yazılı kaynaklardan anlaşılmaktadır.

      Kaynağına ulaşılmadan yapılan bazı açıklamalarda bilgilerin yönünün saptırılması yahut istemeyerek de olsa bilgilerin yanlış verilmesi sonuçları  doğmaktadır.

      İlimizin Kurucaşile ilçesi nüfusuna kayıtlı bir kişi olarak;bölgenin tarihi gelişimi,sosyal ve kültürel durumu ile ilgili olarak çalışma yaparken;Kozcağız adının kaynağı ile ilgili olarak resmi kurumlarımızın çıkardığı dergi, kitap ve Web sayfalarında değişik yorumlar yaptıklarını görmüş bulunmaktayım.

      Bunlardan bir kaçı şöyle:

      Bartın Valiliğinin Web sayfasında (http://www.bartin.gov.tr)  Kozcağız’ın  adı ile ilgili olarak ;

         ”Kozcağız ve çevresinin bilinen 3000 yıllık tarihi içinde Gaskalar, Hititler, Frigler, İonlar, Kimmerler, Lidyalılar, Persler, Helenler, Pontuslar, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar tarih sayfalarına adlarını yazdırmışlardır. Mitolojide adı geçen Parthenios (Sular İlahı) Irmağını besleyen iki koldan birisi de Kozcağız (Kocanaz) çayıdır. Eski adı Ahmetler olan Kozcağız, Rumlar tarafından günümüze kalan, “Kızcağız” söylencesine konu olan değirmenlere sahip, eski bir yerleşim bölgesidir.

          İlk adı Ahmetler olan Kozcağız eski bir yerleşim yeridir. Kentte bulunan tarihi değirmenin Rumlardan kaldığı yönündeki söylemler nedeniyle burada Rumların yaşadığı olasılığı güçlenmiştir. Kozcağız isminin hikayesi de Rumlarla bağdaştırılmaktadır. Dilden dile anlatılmakta olan bu hikayeyi aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:

     “ Değirmenin birinde bir Rum Ağası varmış. Ağada ağaymış hani..! malı mülkü yerindeymiş yani.. Sadece onda öküz arabası varmış. Değirmeninde ne öğütülürse Bartın’a götürür satarmış. Bu ağanın bir de kızı varmış. Güzelceymiş biraz. Bir gün o kız hastalanmış, yatağa düşmüş. Dört bir yandan hekimler getirilmiş kıza baksınlar diye. Ama hiçbir merhem hiçbir ilaç kızın derdine çare olmamış.Kız günden güne de eriyip gidermiş işte o kızın anası da kızın başında oturur ağlar dururmuş.

    “Kızcağız…Kızcağız..”diye..

    Tabii değirmen bu,gürültü çok ya kızın anası o gürültüyü bastırmak ve figanını dört  bir yana duyurmak için olanca gücü ile bağırmış.

   “Kızcağız…Kızcağız…Kızcağız…” işte kızcağız, kulaktan kulağa Kozcağız olmuş ve bu günlere gelmiş. denilmektedir.

           Aynı şekilde Kozcağız Belediye Başkanlığının Web sayfasında         (www.kozcagiz.bel.tr/)da;

    “ Kozcağız ve çevresinin bilinen 3000 yıllık tarihi içinde Gaskalar, Hititler, Frigler, İonlar, Kimmerler, Lidyalılar, Persler, Helenler, Pontuslar, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar tarih sayfalarına adlarını yazdırmışlardır. Mitolojide adı geçen Parthenios (Sular İlahı) Irmağını besleyen iki koldan birisi de Kozcağız (Kocanaz) çayıdır. Eski adı Ahmetler olan Kozcağız, Rumlar tarafından günümüze kalan, “Kızcağız” söylencesine konu olan değirmenlere sahip, eski bir yerleşim bölgesidir. “ denilmektedir.

        Oysa ki “Kozcağız “adı ülkemizin başta Batı Karadeniz Bölgesi  olmak üzere;ülkemizin  değişik bölgelerinde de bir çok yerleşim yerinin adı olduğu incelendiği takdirde görülecektir.

       Örneğin; 

1-Bolu ili  Göynük ilçesine bağlı  Kozcağız köyü,

2-Kahramanmaraş ‘a bağlı Kozcağız köyü,

3-Kütahya’nın Domaniç ilçesinin Kozcağız Köyü

4-Gaziantep ilinin İslahiye ilçesinin Kozcağız Köyü,

5-Sinop merkez ilçesine bağlı Kozcuğaz köyü,

6-Sinop ili Ayancık ilçesine bağlı Kozcuğaz köyü

Bunun dışında Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığının 1993 yılında basılan 438 numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri 1.cilt’inde “ Kişi ve Cema’at Adları” bölümünde Ankara Livasına ait bölümde;

1-Kozcuğaz Cema’ati bk.Süllü(?) Cema’ati(Kozcuğaz k.Bey bazarı kz. Sayfa:29

Yine Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığının 1993 yılında basılan 438 numaralı Muhasebe-i Vilayet-i   Anadolu   Defteri   2.cilt’inde  sayfa 117’de ” Yer Adları” bölümünde Kozcuğaz adında köylerin olduğunu adı geçen kaynakta görmekteyiz.

Bunlar;

1-Kozcuğaz k.Daday kz. 652,655,661

2-Kozcuğaz k.Kastamonu kz.594

3-Kozcuğaz k.Sinob kz.682,685,688,692

Yukarıda belirttiğim Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünün eserlerinde Ankara iline bağlı Beypazarı(Bey-bazarı) ilçesinde 1530 ‘lu yıllarda  bir cemaat adı olduğu,yine aynı eserde Batı Karadeniz’in Kastamonu ve Sinop illerinde de Kozcuğaz adında köylerinin bulunduğu,Kozcuğaz adında bir cemaatin bulunması, Kozcuğaz adının Türkçe bir sözcük olduğu kanaati oluşmaktadır.

      Belki şu anda bilemediğimiz bir çok yerleşim yerinin adı aynı şekilde Kozcağız olabilir.

      Bu anlamda;yeni kurulan Bartın Üniversitesi’nin  bölge tarihi ile ilgili  çalışma yapması uygun olacağı kanaatindeyim. Ayrıca bölgemizdeki resmi kurumların (Valilik, Kaymakamlık ve Belediye Başkanlıklarının ) bölgemiz tarihinin araştırılması ile ilgili olarak kaynak aktarması ve bu konuda çalışma yapanları teşvik etmesi yerinde olacaktır.

      Ayrıca Kozcağız ile ilgili olarak; şunu ifade etmek istiyorum.Kozcağız adının Türkçe olduğu kanısındayım. Dilbilimciler ve Türkçe öğretmenleri tarafından da  Türkçe bir sözcük olduğu da teyit edilmektedir.Bu nedenle çıkarılacak olan dergi ve  kitaplarda, genç kuşaklara verilecek bilgilerde yanlış anlamalara neden olmaması açısından konunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği kanısındayım.

KAYNAKLAR:

1-Bartın Valiliği Web Sitesi

2-Kozcağız Belediyesi Web Sitesi

3-Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığının 1993 yılında basılan 438 numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri

Nihat YASA

Çankaya İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Şube Müdürü